سؤال 1840 : آيا مراجعه به محاكم دادگسترى با عنايت به اين كه قضات شاغل ، داراى درجهء اجتهاد نيستند ، جايز است يا خير ؟ جواب : با توجه به ارتباط مشروعيت قضاوت آنها با ولايت فقيه ، مراجعه به حاكم مزبور بلامانع است . سؤال 1841 : آيا بايد قاضى به فتواى مرجع تقليد محكوم عليه حكم كند ، يا مرجع خودش ؟ يا اگر مجتهد است به فتواى خودش ؟ جواب : قاضى اگر مجتهد جامع الشرائط باشد ، طبق نظر خود حكم مىكند . و قاضى منصوب از طرف مجتهد جامع الشرائط ، تابع نصب است . و غير اين دو دسته ، حق حكم كردن ندارند و حكم آنها اثرى ندارد . تعدد قاضى در يك محاكمه سؤال 1842 : آيا سيستم تعدد قاضى در نظام دادرسى اسلامى پذيرفته شده است ؟ در صورت مثبت بودن جواب كيفيت آن را به نحو اجمال بيان فرماييد . جواب : با توجه به اين كه قضاوت و حكم كردن به معنى انشاء خاص و فصل خصومت است ، لذا تعدد قاضى در مورد واحد و به عنوان انشاء كنندگان حكم ، معنى ندارد . چون هنگامى كه قاضى واجد شرايط نظر داد و انشاء حكم كرد ، محلّى براى انشاء و نظر دادن ديگران باقى نمىماند . و خلاصه مسبب واحد سبب واحد دارد و تشريك معنى ندارد ؛ مضافا بر اين كه قضاوت نوعى ولايت و امارت است و ولايت از امور ذات اضافه مىباشد و تعدد در آن صحيح نيست ؛ بلى قاضى مىتواند در مقدمات حكم با اهل خبره و با ديگر قضات مشورت كند . ولى تصميم نهايى و انشاء حكم با خودش كه در رأس قرار دارد ، مىباشد . اعتبار علم قاضى سؤال 1843 : گاهى قاضى از طريق تصاوير يا گفتگوى متخاصمين در دادگاه يا محتويات پرونده و قرائن موجود ، علم حاصل مىكند ، آيا مىتواند طبق چنين علمى حكم كند ؟ و آيا